Najpopularniejszym, a zarazem najmniej zaangażowanym w propagandę haseł pozytywistycznych, pisarzem epoki był Henryk Sienkiewicz. Pozbawiony temperamentu ideologa i głębi wielkiego myśliciela, stronił od udziału w publicystycznych kampaniach obozu młodych. Jak się wydaje, wartość jego pisarstwa od początku tkwiła w czymś innym: w epickiej zdolności malowania świata słowem, kreowania atrakcyjnych dla czytelnika postaci, w umiejętności swobodnego posługiwania się dobrze znanymi konwencjami literackimi. Mimo przejściowych związków z „ Przeglądem Tygodniowym”, pozostawał raczej na uboczu głównego nurtu epoki, a „Humoreski z teki Worszyłły” okazały się jedynym w jego dorobku przykładem ilustracyjnej tendencyjności. Pod koniec życia Sienkiewicz stał się nieomal instytucją polskiej kultury. Jednym z dowodów uznania dla jego talentu i osiągnięć było ofiarowanie mu majątku Oblęgorek pod Kielcami. Po wybuchu I wojny światowej znalazł się w szwajcarskim Vevey, gdzie zorganizował Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, zajmujący się przesyłaniem do kraju pieniędzy, lekarstw i żywności. Zmarł w tym mieście w 1916 roku. W 1924 jego prochy sprowadzono do polski i uroczyście złożono w katedrze Św. Jana w Warszawie.