Juliusz Słowacki uważany jest za rywala Adama Mickiewicza do miana wieszcza narodu. Niestety poeta za życia nie był w pełni doceniony. W listach do matki często dawał wyraz poczuciu krzywdy i osamotnienia. Największy wpływ na odbiorze jego twórczości zaciążyła niepochlebna opinia Mickiewicza, który skwitował pierwszy utwór Słowackiego stwierdzeniem, że „ jest to gmach piękną architekturą stawiony, jak kościół, ale w kościele tym Boga nie ma”. Poeta urodził się w Krzemieńcu na Wołyniu jako jedyne dziecko Salomei z Januszewskich i Euzebiusza Słowackiego. Duży wpływ na jego rozwój miało środowisko intelektualne Krzemieńca i Wilna, zwłaszcza atmosfera salonu literackiego pani Salomei. Ukończywszy studia prawnicze w Wilnie w 1829, Słowacki wyjechał do Warszawy, gdzie otrzymał posadę aplikanta w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. W tym czasie powstały jego pierwsze utwory, na których wyraźnie piętno odcisnęły lektury Juliusza, zwłaszcza dzieła Byrona, Szekspira i Mickiewicza. W kwietniu 1848 Słowacki, na wieść o wybuchu Powstania Wielkopolskiego wyruszył do Poznania. Śmiertelnie chory na gruźlicę, nie mógł walczyć, ale wziął udział w obradach Komitetu Narodowego. Zmarł rok później w Paryżu.
Słowacki
August 10th, 2009Żeromski
August 9th, 2009Za najbardziej zaangażowanego społecznie pisarza Młodej polski uznać należy Stefana Żeromskiego (1864 – 1925), wybitnego prozaika, dramaturga i publicystę. Cieszący się niezwykłą popularnością i wielkim autorytetem, zyskał ówcześnie rangę podobną do tej, jaką w czasach Romantyzmu miał Mickiewicz. Jako twórca nieustannie towarzyszył losom narodu, nie rezygnując przy tym z ambicji artystycznych. Z romantykami łączył go szacunek dla walki niepodległościowej, „opętanie polskością”, zbliżony rodzaj ekspresji twórczej. Z pozytywistami – wyczulenie na krzywdę społeczną oraz etos pisarza społecznika – Żeromski był ponadto piewcą ulotnej „ urody życia”, sensualistą, po mistrzowsku utrwalającym chwilowe stany ducha, wrażenia i porywy serca swych bohaterów. Jego powieści uchodzić mogą za wzorcowy przykład liryzacji prozy. Lata I wojny światowej spędził w Zakopanym, bezskutecznie próbując wstąpić do legionów Piłsudskiego. Doświadczenia tego okresu odzwierciedliły się w trylogii powieściowej „Walka z szatanem” („Nawracanie Judasza” i „Zamieć” – 1916 r., i „Charitas” – 1919r.), będące kolejnym już wariantem dzieła o społeczniku, który podejmuje samotną walkę ze złem świata. W ten sposób pisarz zamknął młodopolski okres swojej twórczości.
Sienkiewicz
August 8th, 2009Najpopularniejszym, a zarazem najmniej zaangażowanym w propagandę haseł pozytywistycznych, pisarzem epoki był Henryk Sienkiewicz. Pozbawiony temperamentu ideologa i głębi wielkiego myśliciela, stronił od udziału w publicystycznych kampaniach obozu młodych. Jak się wydaje, wartość jego pisarstwa od początku tkwiła w czymś innym: w epickiej zdolności malowania świata słowem, kreowania atrakcyjnych dla czytelnika postaci, w umiejętności swobodnego posługiwania się dobrze znanymi konwencjami literackimi. Mimo przejściowych związków z „ Przeglądem Tygodniowym”, pozostawał raczej na uboczu głównego nurtu epoki, a „Humoreski z teki Worszyłły” okazały się jedynym w jego dorobku przykładem ilustracyjnej tendencyjności. Pod koniec życia Sienkiewicz stał się nieomal instytucją polskiej kultury. Jednym z dowodów uznania dla jego talentu i osiągnięć było ofiarowanie mu majątku Oblęgorek pod Kielcami. Po wybuchu I wojny światowej znalazł się w szwajcarskim Vevey, gdzie zorganizował Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, zajmujący się przesyłaniem do kraju pieniędzy, lekarstw i żywności. Zmarł w tym mieście w 1916 roku. W 1924 jego prochy sprowadzono do polski i uroczyście złożono w katedrze Św. Jana w Warszawie.
Różewicz
August 7th, 2009Tadeusz Różewicz urodzony 1921, jest pisarzem na którego twórczości doświadczenie wojenne wycisnęło Pietno szczególne. Rówieśnik Baczyńskiego i Gajcego w przeciwieństwie do nich ocalały z okupacyjnej pożogi – sporą część swej literackiej refleksji poświęcił ukazywaniu wielostronnych konsekwencji wojny: psychologicznych, moralnych, społecznych. Począwszy od lat 60. Równie ważne miejsce w jego pisarstwie zajęła problematyka w spółczesna. Zarówno w poezji, jak i w dramacie, Różewicz zaczął występować jako namiętny krytyk „cywilizacyjnego śmietnika”, degradującego wszelkie wartości. Przedmiotem surowej analizy czynił współczesny rozpad więzi społecznych, dominujący w kulturze masowej Kisz, powszechny relatywizm moralny. Pisarz urodził się w Radomsku. Różewicz debiutował w 1938 kilkoma wierszami na łamach prasy młodzieżowej. W dramaturgii pisarz rozwijał tę samą, krytyczną i szydercza, diagnozę współczesności, jaka postawił w swojej poezji. Jako prozaik dawał wyraz doświadczeniom wojennym (np. tom opowiadań „Opadły liście drzew”, 1955), dramatowi wyobcowania jednostki we współczesnym świecie (powieść „Śmierć w starych dekoracjach”, 1970), refleksjom o sztuce (zbiór szkiców „Przygotowanie do wieczoru autorskiego”, 1971).
Prus
August 6th, 2009W literaturze dojrzałego pozytywizmu powieść tendencyjna ustąpiła miejsca powieści realistycznej o charakterze społeczno – obyczajowej, nawiązującej do wzorców m. in. Balzaca, Dickensa, Turgieniewa i Lwa Tołstoja. Spośród kilku jej odmian największe ambicje zdradzała tak zwana powieść synteza, dająca wielowątkową panoramę społeczeństwa, na tle której rozgrywał się dramat jednostkowego bohatera. Tak zarysowany gatunek zdominował literaturę lat 80 XIX wieku, a jego najwybitniejsze realizację odnaleźć można w pisarstwie Bolesława Prusa. Urodzony w 1847 roku w Hrubieszowie, pisarz naprawdę nazywał się Aleksander Głowacki. Pseudonim literacki – Bolesław Prus – przyjął w 1872 roku. Jako szesnastolatek wziął udział w Powstaniu Styczniowym, ranny, trafił do lubelskiego więzienia. W latach 1866 – 69 studiował na wydziale matematyczno – fizycznym Warszawskiej Szkoły Głównej, skąd przeniósł się do Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Puławach. Od początku lat 70 współpracował z licznymi pismami, m. in. z „Muchą”, „Kolcami”, „Niwą”, „Kurierem Warszawskim”. Najwybitniejszym dziełem Prusa okazała się „Lalka” napisana w 1890. Zmarł w 1812 roku w Warszawie i tamże, na Powązkach, został pochowany.
Norwid
August 5th, 2009Na czas romantyzmu przypadła twórczość jednego z najwszechstronniejszych i najoryginalniejszych artystów polskich, Cypriana Norwida (1821 – 1883), poety, dramatopisarza, prozaika, malarza, rzeźbiarza i rysownika. Chodź generacyjnie był związany z drugim pokoleniem romantyków (niemal rówieśnik Ulejskiego, Lenartowicza, Syrokomli), trzeba o nim mówić jako o twórcy osobnym, którego niemal cały dorobek wyrósł z polemiki z głównymi założeniami rodzimego romantyzmu: mesjanistyczną wizją historii, tyrtejskim modelem poezji, spirytualizmem, ideami buntu rewolucji, prymatem racji narodowych nad racjami jednostki. Próba przewartościowanie tego dość trwałego zespołu przekonań skazywała Norwida na nieuchronną samotność i niezrozumienie, tak ze strony współczesnych poetów, jak i publiczności literackiej, wychowanej na twórczości wieszczów. O ostatecznym odrzuceniu pisarza przez współczesnych przesądziła awangardowa poetyka jego dzieł, biegunowo odległa od typowych wzorców romantycznych. Ostatnie swe lata Norwid przeżył w poczuciu całkowitego odrzucenia. W 1877 roku pozbawiony środków do życia zamieszkał w podparyskim Ivry, zakładzie św. Kazimierza przeznaczonym dla polskich sierot i weteranów. Tam też zmarł.
Krasiński
August 4th, 2009Jedna z najciekawszych książek o Zygmuncie Krasińskim, autorstwa Marka Bieczyńskiego, nosi tytuł „Czarny człowiek”. W metaforze tej kryją się najbardziej charakterystyczne rysy całej twórczości pisarza: fascynacja doświadczeniem śmierci, oraz pełne ekspresji wyobrażenie świata zmierzającego do nieuchronnej katastrofy. Krasiński urodził się w Paryżu w rodzinie arystokratycznej. Edukacje otrzymał najpierw domową, potem kształcił się w Liceum Lindego, a następnie na wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Od wczesnej młodości cieniem na jego życiu położyła się tyrania ojca, Wincentego, generała Napoleońskiego. Na okres formowania się osobowości Krasińskiego przypadł wybuch Powstania Listopadowego. Przebywający wówczas w Rzymie twórca chciał wziąć udział w walce, ale na drodze stanął mu zdecydowany zakaz ojca, uważającego Powstanie za jakobińską rewolucję skierowaną przeciw arystokracji. Poddanie się woli generała uznał Zygmunt już wkrótce za trwałą plamę na własnym honorze. Ostatnia dekadę życia wieszcza charakteryzował zanik sił twórczych. Niszczony chorobami, nie powiększył już znacząco swego skromnego dorobku. Mówiąc o „skromnym dorobku”, należy wszakże pamiętać, że Krasiński był autorem najwybitniejszego dzieła epistolografii – zbioru 3500 listów. Zmarł w Paryżu.
Krasicki
August 3rd, 2009Literaturę polskiego oświecenia na wyżyny wyniósł Ignacy Krasicki. Najwybitniejszy przedstawiciel rodzimego klasycyzmu, nazywany przez współczesnych „ Księciem Poetów”, był człowiekiem niezwykle wszechstronnym. Urodził się w Dubiecku koło Sanoka w rodzinie kasztelana chełmskiego. Od najmłodszych lat przeznaczony do stanu duchownego, uczył się w Kolegium Jezuickim we Lwowie i w Warszawskim seminarium Misjonarzy, następnie zaś studiował w Rzymie. Uczestniczył w organizowaniu teatru Narodowego, jako przyjaciel Stanisława Augusta brał udział w sławnych „obiadach czwartkowych” oraz był współtwórcą i redaktorem pisma „Monitor”. W nagrodę za usługi oddane królowi otrzymał w 1766 roku Biskupstwo warmińskie i tytuł książęcy. Jako pisarz uprawiał gatunki należące do wszystkich rodzajów literackich, próbując swych sił także na polu publicystki, historii literatury np.: „ O rymotwórstwie i rymotwórcach” oraz twórczości przekładowej np.: „ Pieśń Osjana” James’a Macphersona. Dał się również poznać jako encyklopedysta czego przykładem może być „ Zbiór potrzebniejszych wiadomości” w tomach pierwszym i drugim. W 1795 roku „Książę Poetów” otrzymał arcybiskupstwo gnieźnieńskie, przenosząc swą siedzibę do Łowicza i Skierniewic. Zmarł w czasie pobytu w Berlinie.
Kochanowski
August 2nd, 2009Największe osiągnięcia polskiej literatury renesansowej, a ściślej rzecz biorąc – całej rodzimej literatury aż do romantyzmu, wiążą się z nazwiskiem Jana Kochanowskiego. Pojawił się zgoła nieoczekiwanie, wynosząc – surową dotychczas – polszczyznę literacką od razu na wyżyny artyzmu. Fenomen jego twórczości wykracza poza jego rodzimą kulturę, bowiem uważa się go za największą indywidualność poetycką słowiańszczyzny na przestrzeni od renesansu do początku XIX wieku. Kochanowski przyszedł na świat w roku 1530 jako drugi z kolei syn Piotra Kochanowskiego i Anny z Białaczowskich. Trwający z przerwami 15 lat okres studiów i podróży rozpoczął się w życiu Kochanowskiego wstąpieniem na wydział Sztuk Wyzwolonych w Akademii krakowskiej, zdobył solidne wykształcenie humanistyczne i zapoznał się gruntownie z literaturą starożytną. Podróżując po Europie, zwiedził Neapol, Rzym oraz Paryż. Kochanowski zaczynał jako epik, żywo zainteresowany zwłaszcza problematyką poetyczno – ideową. Jednak najwybitniejsze dokonania Kochanowskiego związane są z liryką, a konkretniej z pieśniami i fraszkami. Zmarł nagle na atak serca 22 sierpnia 1584 roku w Lublinie. Tamże odbyły się uroczystości pogrzebowe m. in. z udziałem Stefana Batorego. Zwłoki poety pochowano w Zwoleniu.
Fredro
August 1st, 2009Osobnym zjawiskiem na mapie polskiego romantyzmu było komediopisarstwo Aleksandra Fredry (1793 – 1876). Odrębność autor „Zemsty” zawdzięczał nie tylko uprawianemu gatunkowi literackiemu, mało cenionemu przez romantyków, lecz przede wszystkim prezentowanej przez siebie wizji świata, stojącej na antypodach mesjanistyczno – tyrtyjskiego kanonu epoki. Metafizyce przeciwstawiał Fredro realizm i zwyczajność życia, podniosłym syntezom losu narodowego – dowcipne, choć przenikliwe, studia ludzkiego charakteru. Taka postawa w czasie, gdy Polacy wciąż odczuwali skutki przegranego powstania listopadowego ściągnęła na pisarza ostre ataki ze strony zaangażowanych twórców m.in.: Goszczyńskiego, oskarżających go o obojętność wobec żywotnych spraw narodu. Stało się to jedna z przyczyn długotrwałego milczenia Fredry po roku 1835. Jakkolwiek to twórczość komediowa uczyniła Fredrę sławnym, uprawiał on także inne gatunki – opowiadanie, poemat, bajkę („Paweł i Gaweł”, „Małpa w kąpieli”), aforyzm („Zapiski starucha”), pełne humory, narracje zbliżone do Gawędy, wspomnienia z czasów dzieciństwa i młodości, stanowiące m.in. kapitalny dokument udziału pisarza w wojnach napoleońskich.